Kulak Burun Boğaz tetkikleri

KBB muayenesinde hangi testlerin gerektiğine şikayetiniz ve muayene bulgularınız karar verir. Test sonuçları birlikte değerlendirilir; tek başına bir test tanı koymaz.
Hangi test neden yapılır?
Kulak, burun, boğaz ve dengeyle ilgili şikayetlerde farklı testler farklı sorulara cevap verir. Tanı süreci bir dedektifin ipuçlarını bir araya getirmesine benzer: hekim önce şikayetinizi ve muayene bulgularınızı değerlendirir, sonra gerekli testleri seçer. Her hastaya bütün testler uygulanmaz. Sık görülen KBB sorunları hakkında bu makaleyi de inceleyebilirsiniz.
Muayenede hangi işlemler yapılır?
Hekim, şikayetinize göre kulak, burun, boğaz ve boyun muayenesi yapar. Bazı değerlendirmeler muayene sırasında tamamlanır; bazıları için odyoloji veya görüntüleme biriminde ayrıca randevu gerekir.
- Kulak kanalının ve zarının muayenesi (otoskopi): Otoskop veya mikroskopla kulak kanalı ve kulak zarı incelenir. Gerekli görülürse zarın hareketi de değerlendirilir.
- Burun girişinin muayenesi (ön rinoskopi): Burun içinin ön bölümü, burun orta bölmesi, burun etleri ve akıntı değerlendirilir.
- Burun ve geniz endoskopisi (nazal endoskopi): İnce, esnek veya sert bir kamera ile burun içi ve geniz incelenir. Çocuklarda geniz eti, erişkinlerde burun içi oluşumlar ve geniz bölgesi bu yolla değerlendirilir.
- Gırtlak ve ses tellerinin muayenesi (laringoskopi): Kamera ile gırtlak ve ses telleri incelenir. Ses kısıklığı veya yutma yakınması varsa hekiminiz bu incelemeyi önerebilir.
- Diyapazonla işitme değerlendirmesi (Rinne ve Weber testleri): Sesin hava ve kemik yoluyla iletimi karşılaştırılır. Bu testler işitme kaybı hakkında ilk bilgi verir; odyometri yerine geçmez.
- Baş dönmesi için pozisyon testleri (Dix–Hallpike ve supine roll): Hekim başınızın ve gövdenizin konumunu değiştirirken göz hareketlerini ve baş dönmesini izler. Bu testler bazı pozisyonel baş dönmesi türlerinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
- Baş hareketi değerlendirmesi (baş itme testi): Hekim başınızı kısa ve kontrollü hareket ettirirken gözlerinizi izler. Gerekli durumlarda bu değerlendirme cihazla yapılır.
İşitme testleri nasıl yapılır?
İşitme testinin seçimi yaşınıza, şikayetinize ve muayene bulgularınıza bağlıdır. Sonuçlar genellikle birden fazla testin birlikte değerlendirilmesiyle anlam kazanır.
- Saf ses odyometrisi (farklı sesleri duyma eşiği): Kulaklıkla verilen sesleri duyduğunuz en düşük düzey ölçülür. Sonuçlar işitme grafiğinde gösterilir.
- Konuşma odyometrisi (konuşmayı duyma ve ayırt etme): Kelime veya heceleri ne kadar iyi duyup ayırt ettiğiniz değerlendirilir.
- Orta kulak basınç testi (timpanometri): Kulak kanalındaki basınç değiştirilerek kulak zarının ve orta kulağın hareketi ölçülür. Bu test tek başına bütün orta kulak hastalıklarını göstermez.
- İç kulaktan gelen ses yanıtı (otoakustik emisyon, OAE): Kulağa verilen seslere iç kulağın oluşturduğu yanıt ölçülür. Yenidoğan işitme taramasında ve uygun görülen diğer durumlarda kullanılır.
- İşitme siniri ve beyin sapı yanıtı (ABR veya BERA): Kulağa ses verilir ve başa yerleştirilen küçük elektrotlarla sinir yanıtları kaydedilir. Davranışsal işitme testinin güvenilir biçimde yapılamadığı bebek ve çocuklarda eşik tahmini için kullanılabilir.
- Frekansa göre işitme eşiği ölçümü (ASSR): Sesin farklı frekanslarına verilen yanıtlar kaydedilir. Hekim ve odyolog gerekli görürse ABR/BERA ile birlikte değerlendirir.
- Orta kulak kas refleksi (akustik refleks): Yüksek ses karşısında orta kulaktaki küçük kasların verdiği yanıt ölçülür. Sonuç, diğer işitme bulgularıyla birlikte yorumlanır.
Baş dönmesi ve denge testleri nelerdir?
Denge sistemi iç kulak, gözler ve sinir sistemiyle birlikte çalışır. Bu nedenle baş dönmesinde test seçimi şikayetin özelliklerine ve muayeneye göre yapılır.
- Göz hareketlerini kaydeden test (videonistagmografi, VNG): Göz hareketleri özel gözlüklerle kaydedilir. Testin bazı bölümlerinde baş veya vücut konumu değiştirilir; bazı merkezlerde kulağa ılık ya da serin hava veya su uygulanır.
- Hızlı baş hareketi testi (video baş itme testi, vHIT): Baş kısa ve kontrollü biçimde hareket ettirilirken gözlerin hedefi izleme yanıtı ölçülür.
- İç kulak refleks yanıtı (VEMP): Ses veya titreşim uyarısına karşı kaslarda oluşan yanıt kaydedilir. Denge sisteminin belirli bölümleri hakkında bilgi verir.
- Kalorik test (iç kulağa hava veya su uygulaması): Her kulağa ayrı ayrı ılık ya da serin uyaran verilir ve göz hareketleri kaydedilir. Hangi testlerin uygulanacağı hekimin değerlendirmesine bağlıdır.
Görüntüleme ve diğer testler ne zaman gerekir?
Görüntüleme ve laboratuvar testleri her hastaya gerekmez. Hekim, muayenede yanıt aradığı soruya ve tedavi planına göre uygun incelemeyi seçer.
- Kemik yapıları gösteren bilgisayarlı tomografi (BT): Kulak kemikleri veya sinüsler gibi kemik ayrıntısının önemli olduğu durumlarda ve bazı ameliyatların planlanmasında kullanılabilir.
- Yumuşak dokuları gösteren manyetik rezonans (MR): İç kulak, işitme siniri ve beyin gibi yumuşak dokuların değerlendirilmesinde tercih edilebilir.
- Boyun ultrasonu (USG): Tiroid, lenf bezleri ve boyundaki bazı kitlelerin değerlendirilmesine yardımcı olur.
- Alerji değerlendirmesi (deri testi veya kanda özgül IgE): Şikayetler ve muayene alerjiyi düşündürürse hekim alerji testi isteyebilir. Sonuçlar belirtilerle birlikte değerlendirilir. Alerjik nezle hakkında bu makaleyi okuyabilirsiniz.
- Uyku incelemesi (polisomnografi veya evde uyku apnesi testi): Horlama ve uykuda nefes durması şüphesinde hekim uygun yöntemi seçer. Evde yapılan test her hasta için uygun olmayabilir.
- Koku ve tat değerlendirmesi (koku veya tat testi): Koku ya da tat duyusundaki değişiklikleri ölçmeye yardımcı olur. Uygulanan yöntem merkeze ve klinik gereksinime göre değişir.
- Yutma değerlendirmesi (FEES veya VFSS): Yutma güçlüğü olan bazı hastalarda yiyecek ve sıvıların yutma sırasında nasıl ilerlediği incelenir. FEES kamera ile, VFSS ise hareketli röntgen görüntüsüyle yapılır.
- Kan veya kültür incelemesi: Hekim gerekli görürse kan testleri veya uygun bölgeden alınan örnekler istenir. Her KBB yakınmasında kan testi gerekmez.
Testler hangi kurumlarda yapılır?
Testlerin kapsamı ve randevu yöntemi kuruma, şehre ve test türüne göre değişir. Randevu almadan önce ilgili birimden testin mevcut olup olmadığını ve gerekli sevk koşullarını öğrenin.
- Devlet ve eğitim-araştırma hastaneleri: KBB muayenesi ve temel işitme testleri birçok merkezde yapılır. İleri işitme, denge ve uyku testlerinin bulunup bulunmadığı hastaneye göre değişir. Gerekli durumlarda önce KBB polikliniği muayenesi ve hekim yönlendirmesi gerekir. SGK kapsamını ve randevu koşullarını kurumdan teyit edin.
- Üniversite hastaneleri: Çocuk işitme değerlendirmesi, ileri denge testleri ve birden fazla uzmanlık alanı gerektiren durumlarda başvurulabilir. Sunulan testler her merkezde aynı değildir.
- Özel hastaneler: Test için doğrudan randevu kabulü, ücret ve sigorta kapsamı kuruma göre değişir. Randevudan önce testin ve gerekli uzmanlık desteğinin mevcut olduğunu doğrulayın.
- Odyoloji klinikleri ve yetkili işitme merkezleri: İşitme ölçümü, işitme cihazı değerlendirmesi ve bazı merkezlerde denge hizmetleri sunulur. Test kapsamı, cihaz uygulaması ve hekim değerlendirmesi merkezden merkeze farklılık gösterir.
Teste hazırlanırken nelere dikkat edilir?
Hazırlık test türüne ve test merkezinin uygulamasına göre değişir. Size verilen randevu talimatını izleyin; kendi başınıza ilaç kesmeyin veya açlık başlatmayın.
- İlaçlar: Bazı ilaçlar belirli testlerin sonucunu etkileyebilir. Hangi ilacın devam edeceğini veya ara verileceğini testi isteyen hekim ve test merkeziyle netleştirin. Reçeteli ilaçları hekiminize danışmadan kesmeyin.
- Bebek ve çocuk testleri: Uyku, açlık veya sedasyonla ilgili hazırlık yalnızca testi yapacak merkezin verdiği talimata göre planlanır.
- Göz makyajı ve lens: Denge testi için makyajı silmeniz veya lensi çıkarmanız istenebilir. Bu gerekliliği randevu öncesinde merkeze sorun.
- BT ve MR: Metal implant, kalp pili, gebelik olasılığı, böbrek hastalığı veya kontrast madde alerjisi gibi bilgileri randevu öncesinde sağlık ekibine bildirin.
- Kulak kanalı: Kulakta kir, akıntı, ağrı veya enfeksiyon varsa testten önce sağlık ekibine bilgi verin. Temizleme gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
Sonuçlar nasıl değerlendirilir?
Test sonucu; şikayetiniz, muayene bulgularınız ve gerekiyorsa diğer incelemelerle birlikte yorumlanır. Tek bir test çoğu durumda tek başına tanı koymaz. Sonuca göre takip, ek tetkik, ilaç, cerrahi veya işitme ve denge rehabilitasyonu planlanabilir. Kontrol zamanını hekiminiz belirler.
Sonbahar alerjileri hakkında daha fazla bilgi için ilgili makaleyi; randevu ve iletişim bilgileri için KBB sayfasını inceleyebilirsiniz.